بحران پناهجویان افغان در کمپ قطر؛ از بلاتکلیفی تا «خیانت» امریکا به متحدان
وزارت خارجه ایالات متحده امریکا اخیراً اعلام کرده است که در تلاش برای مسدود کردن کمپ پناهجویان افغان در قطر است و به ساکنان آن پیشنهاد پرداخت پول در ازای بازگشت داوطلبانه به افغانستان را داده. این طرح، که با انتقادهای شدید از سوی دموکراتها و نهادهای مدافع حقوق پناهجویان مواجه شده، بیش از ۱۱۰۰ افغان را که پس از خروج نیروهای امریکایی از کابل به قطر منتقل شدهاند، در بلاتکلیفی قرار داده است.
اس. پاول کاپور، معاون وزیر خارجه امریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی، در جلسه استماع کمیته فرعی امور خارجی مجلس نمایندگان این کشور تاکید کرد: «ما افغانها را به زور به افغانستان بازنمیگردانیم. برخی به خواست خود رفتهاند، اما ما کسی را مجبور نمیکنیم.» وی افزود که ایالات متحده در حال مذاکره با کشورهای ثالث برای جابجایی این افراد است و نگهداری نامحدود آنها در کمپ قطر را منطقی نمیداند، زیرا این وضعیت طولانیمدت نمیتواند ادامه یابد.
این بحران ریشه در توقف برنامه اسکان مجدد افغانها توسط دولت دونالد ترامپ در اوایل سال گذشته دارد. پس از سقوط کابل در اگست ۲۰۲۱، هزاران افغان که با نیروهای امریکایی همکاری کرده بودند، از ترس انتقامجویی احتمالی طالبان به قطر منتقل شدند. این گروه شامل غیرنظامیان، زنان شاغل در پروژههای امریکایی، و خانوادههای نظامیان است که سالها در کنار اردوی ایالات متحده فعالیت کردهاند و اکنون در معرض تهدید مستقیم قرار دارند.
طبق گزارش رویترز، بیش از ۱۱۰۰ نفر همچنان در این کمپ به سر میبرند. کاپور فاش کرد که حدود ۱۵۰ نفر پیشنهاد دریافت پول را پذیرفته و به افغانستان بازگشتهاند، اما هیچ اطلاعی از سرنوشت آنها پس از بازگشت ندارد. شان وندیور، رئیس ائتلاف «افغان اواک»، جزئیات پرداختها را چنین توصیف کرد: ۴۵۰۰ دالر برای متقاضی اصلی و ۱۲۰۰ دالر برای هر عضو خانواده، که این مبالغ ناچیز در برابر خطرات بازگشت به نظر میرسد.
این سیاست تناقض آشکاری با تعهدات پیشین امریکا نشان میدهد. واشنگتن که در زمان خروج پرهرجومرج از افغانستان، افغانها را با هواپیماهای نظامی به خارج منتقل کرد، اکنون با پیشنهاد پول نقد، مسئولیت خود را انکار میکند. سیدنی کملاگر داو، عضو ارشد کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان، این طرح را «خیانت به متحدان افغان ما» نامید و آن را نمادی از بیرحمی سیاستهای مهاجرتی دانست، که این انتقادها بر عمق تناقضات تاکید دارد.
در مقایسه با دوران پیشین ترامپ، که مهاجرت را با بهانه امنیت ملی محدود کرد، دولت فعلی در امریکا اما به شکل بیرحمانهتر عمل میکند. ترامپ برنامه اسکان مجدد را متوقف کرد و حالا پیشنهاد پرداخت پول، که جزئیات آن فاش نشده، به عنوان راهحلی موقت ارائه میشود. این رویکرد نه تنها با شعارهای پرتمطراق بشردوستانه امریکا در تناقض است، بلکه آنعده افغانهایی را که سالها در معرض خطر برای منافع واشنگتن کار کردهاند، به حال خود رها میکند و اعتماد را از بین میبرد.
تناقض دیگر در عدم پاسخگویی وزارت خارجه امریکا نهفته است. کاپور جزئیات پرداختها را ارائه نکرد و وزارتخانه به درخواست رویترز پاسخی نداده. این سکوت، شائبه عدم شفافیت را تقویت میکند و نشان میدهد که واشنگتن بیشتر به خلاص شدن از بار مسئولیت فکر میکند تا حمایت واقعی از متحدان سابق، که این رفتار اعتماد عمومی را خدشهدار میسازد.
مقایسه این وضعیت با سیاستهای مهاجرتی امریکا در قبال دیگر بحرانها، مانند ویتنام یا عراق، تفاوت فاحشی را آشکار میسازد. در گذشته، ایالات متحده هزاران پناهجو را اسکان داد، اما اینک در مورد افغانستان، که طولانیترین جنگ امریکا بود، تعهدات به سرعت فراموش شدهاند. این رویکرد نه تنها اعتماد متحدان بالقوه را خدشهدار میکند، بلکه تصویر امریکا را به عنوان مدافع حقوق بشر زیر سوال میبرد و اعتبار بینالمللی آن را بیش از پیش تضعیف میکند.
انتقادها بر این است که پیشنهاد پول، نوعی خریدن سکوت است تا مسئولیت اخلاقی؛ زیرا افغانهایی که سالها برای امنیت امریکا فعالیت کردند، حالا با مبلغی ناچیز رها میشوند.
در هر حال، بحران کمپ قطر نمادی از شکست سیاست خارجی امریکاست. این وضعیت به وضوح نشان میدهد که واشنگتن که شعارهای انساندوستانه سر میدهد، در عمل به متحدان پشت میکند و آنها را در بلاتکلیفی رها میسازد. این رویکرد نه تنها خیانت به نیروهای همکار واشنگتن است، بلکه هشداری برای آینده است. انتظار میرود در چنین حالتی، جامعه بینالمللی فشار آورد تا ایالات متحده مسئولیت خود را بپذیرد و راهحلی پایدار برای این پناهجویان در قطر بیابد.
نویسنده: سمیعالله حقجو
