روز جهانی حقوق بشر و وضعیت ناگوار حقوق بشری در افغانستان

در دهم دسامبر/۱۹ قوس، جهان روز جهانی حقوق بشر را گرامی می‌دارد؛ روزی که یادآور تعهد جمعی بشریت به حفظ کرامت انسانی است. اما در افغانستان، این روز در میان بحران عمیق حقوق بشری فرا می‌رسد، جایی که بیش از چهار سال حاکمیت طالبان، سرکوب‌های فزاینده‌ای را بر زنان، خبرنگاران و منتقدان تحمیل کرده است. این وضعیت نه تنها واکنش‌های ملی و بین‌المللی را برانگیخته، بلکه نمادی از عقب‌گرد تاریخی در مسیر عدالت و آزادی محسوب می‌شود.

گزارش‌های سازمان ملل و دیده‌بان حقوق بشر نشان می‌دهد که از سال ۲۰۲۱ تاکنون، بیش از ۲.۲ میلیون دختر از آموزش متوسطه و عالی محروم مانده‌اند. همچنین، صدها مورد بازداشت خودسرانه خبرنگاران و فعالان فرهنگی ثبت شده، و ده‌ها دستور طالبان محدودیت‌هایی چون ممنوعیت کار زنان در سازمان‌های غیردولتی، سفر بدون محرم و دسترسی به خدمات بهداشتی را اعمال کرده است.

عوامل اصلی این نقض‌ها ریشه در برداشت‌ها و سیاست‌های طالبان دارد که حقوق بشر را با تفسیر سخت‌گیرانه شریعت توجیه می‌کند. فشارهای اقتصادی ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و بحران انسانی نیز طالبان را به سرکوب بیشتر سوق داده، تا جایی که هرگونه انتقاد داخلی را تهدیدی برای بقای خود می‌پندارند.

ریشه‌های این چالش‌ها به عقب‌تر بازمی‌گردد؛ از جنگ‌های داخلی دهه‌های گذشته تا بازگشت طالبان در اگست ۲۰۲۱ که خلأ قدرت را پر کرد. عدم تعهد به توافقات دوحه و نادیده گرفتن حقوق اقلیت‌ها، زمینه‌ساز نهادینه‌شدن وضعیتی شده که سازمان ملل آن را «نقض سیستماتیک حقوق بشر» توصیف کرده است.

پیامدهای این وضعیت فاجعه‌بار است؛ افزایش فقر و گرسنگی میان ۲۳ میلیون افغان نیازمند کمک، موج مهاجرت اجباری میلیون‌ها نفر، و انزوای بین‌المللی که اقتصاد را فلج کرده. علاوه بر این، سلامت روانی جامعه، به ویژه زنان، آسیب دیده و خطر رادیکالیزم بیشتر را افزایش داده است.

با این حال، جهان نمی‌تواند نسبت به این بحران بی‌تفاوت بماند. نیاز به فشارهای دیپلماتیک هماهنگ، حمایت از فعالان داخلی و پیگیری عدالت از طریق نهادهای بین‌المللی ضروری است. تنها با ایستادگی جمعی، می‌توان امیدی به احیای حقوق بشر در افغانستان ایجاد کرد، تا روزی کرامت انسانی بر تاریکی سرکوب چیره شود.

نویسنده: سمیع الله حقجو