نمایشگاه طالبان؛ ویترین پرزرقوبرق بر سفرههای خالی مردم افغانستان
فرید شهریار
امروز، ۲۶ عقرب، کابل میزبان چهارمین نمایشگاه تجاری «امام ابوحنیفه» با حضور نمایندگان هشتاد کشور جهان بود؛ رویدادی که طالبان آن را نشانهای از رونق اقتصادی، ثبات و گسترش روابط تجاری معرفی میکنند. سالنهای بزرگ، غرفههای پرزرقوبرق، هیئتهای مهمان و سخنرانیهای تبلیغاتی همگی تلاش میکنند چهرهای درخشان از «اقتصاد نوین افغانستان» ارائه دهند. اما این تصویر تبلیغاتی با واقعیت اقتصادی و زندگی روزمره مردم در تضاد آشکار است؛ تضادی که نه پنهان میشود و نه با چنین نمایشهایی حل خواهد شد.
بر اساس آمارهای رسمی سازمانهای بینالمللی، بیش از ۲۲ میلیون نفر در افغانستان با فقر و گرسنگی شدید روبرو هستند. میلیونها خانواده حتی از تأمین یک وعده غذای کامل بازماندهاند و زندگیشان روزمره با فشار شدید اقتصادی همراه است. در چنین شرایطی، نمایشگاهی که میلیاردها افغانی هزینه شده، بیشتر به ویترینی برای فریب افکار عمومی داخلی و مشروعیتسازی بینالمللی شباهت دارد تا نشانه توسعه واقعی.
اقتصاد افغانستان همزمان با برگزاری این نمایشگاه در وضعیت فلجکنندهای قرار دارد. به گفته وزیر صنعت و تجارت طالبان، بیش از ۱۲ هزار کانتینر کالای تجار افغان در مرز افغانستان و پاکستان گرفتار شده و میلیونها دالر خسارت وارد کرده است. هزاران خانواده و تجارت خرد و کلان در خطر ورشکستگی و بیکاری قرار دارند. گزارشها همچنین نشان میدهد که از هر سه مهاجر برگشته از ایران و پاکستان، یک نفر در داخل افغانستان بیکار است. این نشان میدهد ستون فقرات اقتصاد، یعنی تجارت و جریان سرمایه، فلج شده و هیچ چشمانداز روشنی برای بهبود وجود ندارد.
نمایشگاه بینالمللی کابل درمانی برای بحران اقتصادی نیست؛ بلکه تلاشی سیاستزده برای نشان دادن پیشرفت کاذب است، در حالی که اقتصاد افغانستان تحت فشار تحریمها، محدودیتهای بانکی، کاهش نقدینگی، سقوط تولید داخلی و افت شدید صادرات در حال فروپاشی است. وقتی هزاران کانتینر کالا در مرزها متوقف است و تجار نمیتوانند محصولات خود را جابهجا کنند، غرفههای نمایشگاهی دیگر جز یک پرده تبلیغاتی معنا ندارند.
طالبان با هزینههای سنگین چنین نمایشهایی میکوشند نشان دهند افغانستان «بازار امن و جذاب» است؛ اما واقعیت میدان چیز دیگری میگوید که در آن، سیستم بانکی کارآمد وجود ندارد، تجارت روان نیست، سرمایهگذاری خارجی دوام نمیآورد و مردم قدرت خرید ندارند. با این حال، تا زمانی که فقر، گرسنگی، بیکاری و رکود تجارت حل نشود، هیچ نمایشگاهی نمیتواند چهره واقعی اقتصاد کشور را تغییر دهد.
این وضعیت در گزارشهای اخیر سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (فائو) و برنامه جهانی غذا نیز تأیید شده است. افغانستان همراه با کشورهای کنگو، میانمار، نیجریه، سومالیا و سوریه در سطح بسیار نگرانکننده گرسنگی قرار دارد. خشکسالی در شمال و غرب و زمینلرزه در شرق دسترسی خانوادهها به غذا را کاهش داده است. این دو نهاد هشدار دادهاند که ناامنی غذایی در ۱۶ کشور جهان تشدید شده و میلیونها نفر در آستانه قحطی قرار دارند؛ کمبود بودجه بشردوستانه و محدودیتهای دسترسی، شرایط بحرانی را تشدید کرده است.
سندی مککین، مدیر اجرایی برنامه جهانی غذا، میگوید: «ما در آستانه یک فاجعه گرسنگی کاملاً قابل پیشگیری هستیم. مادران از خوردن غذا صرفنظر میکنند تا کودکانشان بتوانند بخورند و خانوادهها هرچه برای زنده ماندن دارند مصرف میکنند.» او تأکید میکند که اقدام فوری، تأمین بودجه و دسترسی بدون مانع برای جلوگیری از بحران ضروری است.
این نمایشگاه تنها یک ویترین براق بر روی یک اقتصاد بیمار است. مردم افغانستان به نان و سیاستهای اقتصادی واقعی نیاز دارند، نه به غرفههای پرزرقوبرق و سخنرانیهای تبلیغاتی. حکومت باید اولویت را به زندگی مردم بدهد، نه به ساختن تصویرهای ساختگی برای مصرف رسانهای. تا زمانی که گرسنگی، فقر و بیکاری حل نشود، هیچ نمایشگاهی نمیتواند فریب آشکار وضعیت واقعی کشور را پنهان کند.
