رونمایی از چاپ سوم کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق» اثر آیتالله العظمی شهید سید محمد سرور واعظ
رونمایی از چاپ سوم کتاب ارزشمند «خاطرات زندان و یاد اخلاق» اثر آیتالله العظمی شهید سید محمد سرور واعظ، شب چهارشنبه ۲۳ میزان ۱۴۰۴ خورشیدی، همزمان با شب وفات امامزاده ابواحمد موسی مبرقع (ع)، فرزند امام جوادالائمه (ع)، در نشست دورهای مجمع فرهنگی بقیةالله (عج) در شهر قم برگزار شد.
این محفل معنوی با میزبانی سید عباس حسینی، از اعضای فعال مجمع، و با حضور جمعی از علما، اندیشمندان، طلاب و علاقهمندان به معارف اسلامی برپا گردید. در این مراسم، حجتالاسلام والمسلمین سید محمدباقر وحیدی از خطبای برجسته حوزه علمیه قم، با اشاره به مقام علمی و معنوی علامه شهید واعظ، گفت: «من شرمنده علامه شهید واعظ هستم؛ شخصیتی که شایسته است درباره او مراجع تقلید سخن بگویند، اما شرایط روزگار چنین شده است.»
و نیز وحیدی، از خطبای برجسته و اهل منبر حوزه علمیه قم در این نشست، با تبیین حدیث معروف پیامبر اسلام (ص) «العلماء ورثة الأنبیاء» با بیان مقام والای امامزاده ابواحمد موسی مبرقع(ع) و با استناد به آیات و روایات، درباره جایگاه علم و منزلت عالمان دین، وی در تجلیل از مقام علمی و معنوی آیتالله العظمی شهید واعظ به تبیین حدیث معروف پیامبر اسلام (ص) پرداخت و افزود: «العلماءُ ورثةُ الأنبیاء، إنَّ الأنبیاءَ لم یُورّثوا دیناراً ولا درهماً، إنّما ورّثوا العلم، فمن أخذ به أخذ بحظٍ وافر.»
به گفتهی این عالم دین، مقصود حدیث این است که رسالت پیامبران -یعنی هدایت انسانها و رساندن آنان به کمال- پس از آنان بر دوش عالمان راستین قرار گرفته است. عالمان حقیقی با دانش، بینش و رفتار الهی، ادامهدهنده راه انبیا هستند.
علم دراسه و علم وراثه
آقای وحیدی در ادامه سخنان خود، میان دو نوع علم تفاوت قائل شد و گفت:
۱. علم دِراسه (تحصیلی یا اکتسابی): علمی که از طریق مطالعه، آموزش و تحقیق به دست میآید؛ اما هنوز در عمق جان نفوذ نکرده و رنگ الهی ندارد.
۲. علم وراثه (میراثی یا الهامی): علمی که نوری است بر دل انسان میتابد و از تقوا، اخلاص و اتصال به سرچشمه حقیقت سرچشمه میگیرد. این همان علمی است که از پیامبران به عالمان ربانی به ارث رسیده است.
وی افزود: عالمی که تنها به علم دراسه بسنده کند، در ظاهر عالم است؛ اما وقتی علم به درون نفوذ کند و در قلبش نور معرفت بتابد، به مقام وارث انبیا میرسد.
توسعه ظرفیت و وسعت قلب
او در بخش دیگری از سخنان خود بیان داشت: «عالمی که علم حقیقی دارد، ظرفیت روحی خود را توسعه میدهد و هر قدر قلب او وسیعتر شود، دید و درکش از هستی نیز گستردهتر میشود.»
وی تأکید کرد: عالم راستین محدود به ظاهر الفاظ و معلومات نیست، بلکه با نور علم، حقیقت انسانها و اسرار آفرینش را درمییابد. چنین عالمی نهتنها دانا، بلکه مظهر هدایت و رحمت الهی است.
تجدید چاپ اثر و ویژگیهای آن
آقای وحیدی با اشاره به تجدید چاپ کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق» که توسط پژوهشگر فرهیخته حجتالاسلام والمسلمین سید جعفر عادلی حسینی انجام شده است، گفت در مقدمهی این کتاب یکی از بزرگان نوشتهاند: «انسانهای بزرگ برای احقاق حقوق دیگران میکوشند، انسانهای متوسط تنها برای حقوق خود تلاش میکنند و انسانهای کوچک حقوق دیگران را تضییع میکنند. علامه شهید واعظ نمونه بارز مردان بزرگی بود که برای احقاق حقوق دیگران مبارزه کرد، هرچند برخی او را درک نکردند و در برابرش ایستادند.»
جایگاه علمی آیتالله العظمی شهید واعظ
خطیب مراسم گفت: آیتالله العظمی شهید واعظ در حوزه علمیه نجف از جایگاهی رفیع برخوردار بود و همچون ستارهای در آسمان علم میدرخشید.
زعیم وقت حوزه علمیه نجف اشرف، آیتالله العظمی سید محسن حکیم درباره ایشان فرموده بود: «یده یدی و قبضه قبضی و نصبه نصبی و عزله عزلی و أمره أمری و نهیه نهیی…» (دستش دست من است، نصب و عزلش نصب و عزل من است…)
همچنین زعیم دیگر حوزه علمیه، آیتالله العظمی سید ابوالقاسم خویی در مقدمه سه جلدی مصباحالأصول از شخصیت و آثار ایشان به عنوان مایه افتخار حوزه علمیه نجف یاد کرد و در حوزههای علمیه مورد توجه قرار گرفته است.
با وجود این جایگاه رفیع، آیتالله العظمی شهید واعظ پس از بازگشت به افغانستان، او در میان مردم و برای مردم زیست و با تأسیس حوزه علمیه، منشأ خدمات علمی و فرهنگی فراوانی شد.
درباره کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق»
کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق» در سال ۱۳۴۲ خورشیدی در زندان دهمزنگ کابل توسط علامه شهید واعظ نوشته شد. نویسنده در مقدمه مینویسد: «در شرایطی سخت و طاقتفرسا این نوشتهها را روی کاغذهای کیسهای و با مدادی ساده نوشتم. نه کتابی در اختیارم بود و نه منبعی برای رجوع. اما امید داشتم خداوند اجر هیچ عملکنندهای را ضایع نمیکند.»
به گفته آقای وحیدی، او در میان رنج و ناملایمات، اثری خلق کرد که سرشار از آموزههای اخلاقی، عرفانی و انسانی است.
دیدگاه شاگردان و علمای حوزه
خطیب مجلس اظهار داشت: یکی از شاگردان برجستهی آیتالله العظمی شهید واعظ، آیتالله صالحی مدرس است که میگوید: استاد من آیتالله العظمی شهید واعظ در میان علمای طراز اول نجف از جایگاهی ممتاز برخوردار بود. یکی از مراجع مطرح آن زمان حوزه علمیه نجف اشرف آیتالله العظمی شیخ صدرا بادکوبهای، در موقع تدریس بارها کتاب «خاطرات زندان» را به شاگردان نشان میداد و میگفت: ببینید نثر و اندیشهای که بدون منبع و در زندان نوشته شده، چگونه عمیق و ادیبانه است.
همچنین درباره مصباحالأصول آمده است که نگارش آن «قلم اول» بود؛ یعنی متن درسها نه به صورت املا، بلکه از فهم و پردازش شخصی او نوشته شده است، که نشانه نبوغ و تسلط علمی بینظیرش است.
آقای وحیدی درباره جامعیت علمی آیتالله العظمی شهید واعظ، به نقل از والد مرحومش، آیتالله سید محمدتقی وحیدی ـ که خود را در بُعد علمی و معنوی مدیون آن شهید بزرگوار میدانست ـ اظهار داشت: «والد مرحومم، در سالهایی که در افغانستان همراه آیتالله العظمی شهید واعظ بودند، نقل میکردند: در طول سالیان حضورم در حوزه علمیه قم، عالمی با جامعیت آیتالله العظمی شهید واعظ ندیدم. بسیاری از مراجع استاد من بودند، اما جامعیتی همچون ایشان در هیچیک مشاهده نکردم.»
او افزود: آیتالله شهید واعظ در ابعاد مختلف جامعالکمالات بود؛ اگر از علما بپرسید، او را به عنوان مؤلف کتاب مصباحالأصول میشناسند؛ در میان مردم، او را خطیب توانمند، قاضی عادل، یاور مستمندان و خدمتگزار صادق میدانند. محبوبیتی که در دلها داشت، برخاسته از علم و عملش بود؛ همانگونه که قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّاً»
جهاد فرهنگی و معنوی در افغانستان
وی در خصوص جهاد فرهنگی و معنوی علامه شهید واعظ در افغانستان اظهار داشت: در جامعه تاریک و نابسامان آن روز افغانستان، آیتالله العظمی شهید واعظ با شجاعت برای خدا و مردم ایستاد. او در عرصههای جهاد فرهنگی، سیاسی و اعتقادی فعالیت داشت و زندگیاش سرشار از ایمان، عبودیت و استقامت بود؛ چنانکه قرآن میفرماید: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
اما در مورد کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق» باید یادآور شوم که این اثر تاکنون سه بار به چاپ رسیده است:
نخست: در سال ۱۳۴۵، در حوزه علمیه نجف
دوم: در دهه شصت، در حوزه علمیه قم
سوم: با تحقیق و تعلیقات محقق و پژوهشگر فرهیخته حجتالاسلام والمسلمین سید جعفر عادلی حسینی، همراه با منابعیابی و الحاقات جدید.
آقای وحیدی همچنان گفت: در این محفل لازم میدانم از تلاشها و زحمات ارزشمند حجتالاسلام آقای عادلی و همکاران ایشان، بهویژه سید عباس حسینی، صمیمانه قدردانی و تشکر نمایم.
یادکردی از پروفیسور سید جواد واعظزاده
در بخش پایانی محفل، پروفسور سید جواد واعظزاده، فرزند علامه شهید واعظ، خاطرهای از پدر بزرگوارش نقل کرد که در ملحقات کتاب آمده است. او گفت: «در دومین بازداشت پدرم، حوالی ساعت سه بعد از ظهر مأموران آمدند. وقتی به خانه رسیدم، دیدم پدر در حیاط وضو میگیرد. پس از پایان وضو، چیزی از جیبش بیرون آورد و به من داد و گفت: پسرم، این یادگاری از من نزد تو باشد. اگر روزی خواستم پیامی بفرستم، با همین نشانی آن را دریافت کن. خواستم دلداریش دهم و گفتم: پدر، خدا با ماست. لبخند زد و گفت: هر که نوبتش برسد، معلوم میشود…»
این محفل معنوی با قرائت دعا و تجلیل از مقام علمی و معنوی آیتالله العظمی شهید سید محمد سرور واعظ به پایان رسید. در پایان، بهمنظور پاسداشت یاد و اندیشههای آن عالم مجاهد، نسخههایی از چاپ سوم کتاب ارزشمند «خاطرات زندان و یاد اخلاق» به حاضران اهدا شد.
محفل رونمایی از چاپ سوم کتاب «خاطرات زندان و یاد اخلاق» نهتنها یادآور جایگاه علمی و معنوی شهید واعظ بود، بلکه بار دیگر نشان داد میراث علمی و اخلاقی او همچنان الهامبخش نسل امروز است؛ نسلی که به علم، ایمان و مقاومت در برابر ظلم نیازمندتر از همیشه است.
