مذاکرات استانبول در بنبست دیپلماتیک؛ طالبان در دوراهی اعتماد و فشار
فرید شهریار
دومین دور مذاکرات میان مقامهای رسمی پاکستان و طالبان در چهارمین روز خود در استانبول بدون دستیابی به نتیجه پایان یافت. رسانههای پاکستانی دلیل اصلی این بنبست را عدم اختیارات و انعطافپذیری هیأت طالبان در پاسخ به درخواستهای اسلامآباد عنوان کردند. در مقابل، نمایندگان طالبان شکست مذاکرات را نتیجه دخالت و فشار برخی مقامات ارتش پاکستان دانستند.
بر اساس گزارش رسانههای پاکستانی، دست کشیدن از حمایت تیتیپی توسط طالبان، خط قرمز هیأت مذاکرهکننده پاکستان بود. در مقابل، طالبان هرگونه حملات تیتیپی در داخل پاکستان را عملیاتی مستقل میدانند و خود را در آن دخیل نمیدانند.
این اتهامها درحالی از سوی دو طرف وجود دارد که روابط طالبان افغانستان و تیتیپی دیگر صرفاً همکاری تاکتیکی نیست؛ بلکه بر پایه پیوندهای عمیق فکری، ایدئولوژیک و فرهنگی شکل گرفته است که طی دهههای گذشته مستحکم شده است. هر دو گروه از مکتب دیوبندی برخاستهاند، عمدتاً پشتوناند و در شیوه اداره، سبک زندگی و ساختار اجتماعی شباهتهای قابل توجهی دارند. بیعت رسمی رهبران تیتیپی با ملا هیبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان افغانستان، نشانگر همگرایی سازمانی و ایدئولوژیک آنهاست که مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشته است.
از دید اسلامآباد، تیتیپی تهدیدی بالفعل و جدی برای امنیت ملی پاکستان است؛ گروهی که مسئول صدها عملیات مرزی و حملات مرگبار علیه نیروهای امنیتی و غیرنظامیان پاکستانی است. به همین دلیل، پاکستان در مذاکره استانبول از طالبان افغانستان خواست تا روابط خود را با تیتیپی قطع کرده و این گروه را بهعنوان یک سازمان تروریستی به رسمیت بشناسند یا اجازه دهند ارتش پاکستان به پناهگاههای این گروه در خاک افغانستان حمله کند.
نشست استانبول، که با میانجیگری ترکیه برگزار شد، پس از چهار روز بدون توافق مشخص پایان یافت. منابع نزدیک به مذاکرات تأیید کردهاند که هیأت طالبان افغانستان اختیار ارائه تضمین کتبی یا پذیرش توافق الزامآور را نداشته است. در مقابل، منابع طالبان برخی مقامات ارتش پاکستان را عامل تنش و تحمیل شروط یکجانبه معرفی کردهاند. دو طرف یکدیگر را مقصر شکست مذاکرات دانستهاند و این وضعیت، بیاعتمادی میان کابل و اسلامآباد را تشدید کرده است.
با شکست مذاکرات استانبول، احتمال بازگشت به چرخه تنش و درگیریهای مرزی افزایش یافته است. طی ماههای اخیر حملات مرزی متعدد رُخ داده که برخی با تلفات سنگین همراه بودهاند. از سوی دیگر اظهارات اخیر گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی، مبنی بر احتمال وقوع جنگ شدید میان طالبان افغانستان و پاکستان، نگرانیهای امنیتی را تشدید کرده است.
تحلیلگران سه سناریوی اصلی را برای آینده روابط دو کشور مطرح میکنند:
– تداوم بنبست و درگیریهای پراکنده مرزی که هزینههای انسانی و اقتصادی و بحران اعتماد را تشدید میکند
– افزایش حملات نظامی پاکستان به خاک افغانستان برای مهار تهدید تیتیپی و واداشتن طالبان به همکاری اجباری
– درگیری مستقیم و گسترده میان طالبان افغانستان و نیروهای پاکستان که میتواند نظم شکننده امنیتی در جنوب آسیا را متزلزل کند.
در نتیجه، حکومت طالبان در نقطهای حساس قرار دارد؛ جایی که وفاداری ایدئولوژیک به تیتیپی در تقابل با فشار سیاسی و نظامی اسلامآباد قرار گرفته است. این دوگانگی نه تنها آینده روابط دو کشور را مبهم کرده، بلکه چالشی جدی برای ثبات مرزهای جنوبی افغانستان و امنیت ملی پاکستان ایجاد کرده است.
مذاکرات استانبول، که قرار بود نقطه آغازی برای تفاهم پایدار باشد، اکنون به نماد بنبست دیپلماتیک و بیاعتمادی متقابل تبدیل شده است؛ بنبستی که تداوم آن میتواند منطقه را وارد مرحلهای جدید از رقابتهای امنیتی، عملیاتهای متقابل و جنگهای نیابتی کند.
بنبست سیاسی افغانستان؛ آیا انزوای بینالمللی ادامه خواهد داشت؟
