از تنشهای سیاسی تا درگیریهای نظامی؛ آینده مبهم روابط کابل-اسلامآباد
نوار مرزی افغانستان و پاکستان این روزها صحنه تحولاتی است که احتمالا میتواند معادلات منطقهای را به کلی دگرگون سازد. درگیریهای مسلحانه، حملات هوایی و واکنشهای تلافیجویانه دو طرف، نشان از آغاز فصلی تازه در روابط دو کشور دارد که سالها در سایه محاسبات پنهان و فشارهای آشکار شکل گرفته است.
اما ریشه این تنشها فراتر از رویدادهای اخیر است. اسلامآباد سالهاست که کابل را به حمایت از گروههای شبهنظامی ضدپاکستانی متهم میکند و بر این باور است که مرزهای افغانستان پایگاهی برای سازماندهی حملات به خاک پاکستان فراهم آورده است.
از سوی دیگر، حکومت طالبان این اتهامات را رد میکند و حملات فرامرزی را نقض آشکار حاکمیت ملی خود میداند. این اختلاف دیدگاه، زمینهساز چرخهای از خشونت شده که هر بار با واکنشهای شدیدتر همراه میشود.
در این میان، اقدامات اقتصادی نیز به تنشهای امنیتی افزوده شده است. بسته شدن گذرگاههای مرزی از سوی پاکستان و تلاش طالبان برای یافتن مسیرهای تجاری بدیل، نشان میدهد که کابل به دنبال کاهش وابستگی اقتصادی به همسایه شرقی خود است. سفرهای هیئتهای اقتصادی افغانستان به کشورهای دیگر منطقه، حکایت از ارادهای دارد که میخواهد شریانهای حیاتی اقتصادی را از انحصار اسلامآباد خارج سازد.
پاکستان اکنون در تنگنایی استراتژیک گرفتار آمده است. از یک سو، ناامنیهای داخلی و گسترش حملات شبهنظامیان در استانهای مرزی، ثبات این کشور را تهدید میکند. از سوی دیگر، اوضاع در افغانستان برخلاف محاسبات و انتظارات اسلامآباد پیش میرود.
حکومت مستقر در کابل دیگر در موقعیتی نیست که پاکستان بتواند نیروهای رقیب را تقویت کند و از این طریق در معادلات سیاسی افغانستان نقشآفرینی کند. این وضعیت، اسلامآباد را به سمت راهکارهای نظامی سوق داده و گویی استراتژیستهای پاکستانی بر این باورند که میتوان با فشار مسلحانه، کابل را به عقبنشینی وادار کرد.
اما مواضع تند کابل و دگردیسیهای اقتصادی و سیاسی در روابط دو طرف، نشان میدهد که این محاسبات ممکن است با شکست مواجه شود. چرخه تقابل و تنش که اکنون آغاز شده، فرجامی مبهم دارد. آیا این رویارویی به جنگ گستردهتری منجر خواهد شد، یا مذاکرات دیپلماتیک راهی برای کاهش تنش خواهد گشود؟ پاسخ به این پرسش نه تنها برای دو کشور، بلکه برای کل منطقه اهمیت حیاتی دارد. آنچه مسلم است، این که مرز افغانستان و پاکستان دیگر تنها خطی جغرافیایی نیست، بلکه جبههای است که آینده روابط دو ملت را رقم خواهد زد.
نویسنده: سمیع الله حقجو
