عضو شورای علمای شیعه افغانستان: تعامل با طالبان یک طرفه است

رجب علی مهدوی، عضو شورای علمای شیعه افغانستان می‌گوید که تعامل با حکومت طالبان خالی از تعادل بوده و منفعت چندانی برای جامعه شیعه نداشته است.

آقای مهدوی عضو شورای علمای شیعه افغانستان، امام جمعه مسجد جامع باقرالعلوم و رییس شورای علما و ائمه مساجد شهرک مهدیه غرب کابل است.

در این مصاحبه پیرامون هماهنگی و همکاری با حکومت طالبان، تعامل جامعه شیعه، چالش‌های سد راه علما و آموزش دختران گفت‌وگو شده است.

با این حال، حکومت طالبان فقه جعفری را به رسمیت نمی‌شناسد و جامعه ده میلیونی را در تمام امور نادیده می‌گیرد؛ در حالی‌که شیعیان افغانستان در تمامی موارد همکار نزدیک طالبان است و تعامل همه‌جانبه را در پیش گرفته است.

شورای علمای شیعه افغانستان سه سال قبل مطالبات جامعه تشیع را به شکل مکتوب در اختیار مقام‌های طالبان قرار داد، اما به این مطالبات نه پاسخ مثبت داده و نه پاسخ منفی.

علاوه بر این، حکومت طالبان با تعاریف و تفسیرهایی از شریعت، دروازه مکاتب و دانشگاه‌ها را بر روی دختران مسدود کرده و چهار سال می‌شود که بیش از چهار میلیون دختر از نعمت آموزش محروم هستند.

استقامت: تشکر که فرصت مصاحبه دادید. آقای مهدوی با این پرسش آغاز می‌کنم در حال حاضر هماهنگی و همکاری میان علمای شیعه و حکومت طالبان را چگونه ارزیابی می‌کنید و چه نکات مثبت را مشاهده می‌کنید؟

مهدوی: علما شیعه افغانسان از بدو ورود طالبان (حاکمیت امارت اسلامی ) تا حالا همواره کوشیده است با شرایط سیاسی جدید تا جایی که اصل حضورشان در جامعه خدشه دار نشود، خود را وفق دهد، موضع گیری‌های نهادها، نخبگان و مجموعه‌های اجتماعی اثرگذار از جمله شورای علما شیعه افغانستان در چنین راستا واضح است، که تا حدودی در برخی موارد جزئی نظیر رهایی بعضی‌ها را از بند و جلوگیری از خودسری‌ها و اتهام زنی‌های بیجا به عده از افراد ذی‌نفوذ اثرات مثبتی هم داشته است .

استقامت: علمای شیعه افغانستان با چه مشکلاتی مواجه است و این مشکلات ریشه در کجا دارد؟

مهدوی: مشکلات علمای شیعه افغانستان را میتوان به دو بخش تقسیم کرد؛ یکی مشکلات درونی و دیگری هم مشکلات بیرونی است. در مشکلات درونی عدم هماهنگی لازم را می‌شود ذکر کرد. امروز متاسفانه نهادهای علمای شیعی یک‌نوا و یک‌صدا نیستند، هرکسی برای خویش تریبونی درست کرده است و طبل انا رجل می‌زنند. خویشتن را داعیه‌دار و نماینده تام‌الاختیار شیعیان می‌دانند. اگر شخصیت سالم و جامعی و یا نهاد واجد شرایطی که بتوانند یک چتر همه‌شمول شیعی گردد و مصالح واقعی شیعه را در افغانستان لحاظ کند، پیدا شود، عصبیت‌های قومی و محلی عوام و جاه طلبی‌های خواص نمی‌گذارند که چنین چیزی تحقق یابند.

در مشکلات بیرونی، فضای حاکم بر کشور و شعار تک‌مذهبی حنفی از سوی حاکمیت است که تو خود حدیث مفصل بخوان ازین مجمل.

استقامت: شیعیان افغانستان در طول چهار سال حکومت طالبان، همواره در وحدت و برادری پیش قدم بوده و تعامل همه جانبه را پیش گرفته است. این تعامل به نظر شما تاکنون چه نتیجه‌ای برای جامعه تشیع داشته است؟ ارزیابی شما چیست؟

مهدوی: تعامل همه‌جانبه شیعیان با امارت اسلامی، چنانچه در جواب سوال اول نیز اشاره شد، نتیجه مثبت به صورت کلی در موضوعات اساسی و مهم نداشته و فقط یک سلسله فواید در امورات جزئی داشته است که می‌شود گفت این تعامل که خالی از تعادل است، چندان نفعی به جامعه شیعه نداشته است.

استقامت: پاسخ مثبت به مطالبات جامعه شیعه و به رسمیت شناسی فقه جعفری چقدر به تحکیم نظام اسلامی کمک می‌کند؟

مهدوی: در بدو شرایط سیاسی جدید، شورای علمای شیعه افغانستان یک ابتکار تازه‌ای به خرج داد که یک تجمع و گردهمایی چند هزار نفری جامعه شیعه را که از طیف‌های مختلف تشکیل شده بود، در حوزه علمیه و مسجد جامع خاتم‌النبیین صورت داد که حاصل آن تجمع، توحید و تدوین ۲۳ ماده‌ای خواست‌های جامعه شیعه افغانستان از امارت اسلامی بود که مهم‌ترین آن خواست‌های ۲۳ گانه، رسمیت مذهب جعفری و انفاذ قانون احوال شخصیه اهل تشیع در محاکم شمرده می‌شد. این مطالبات با توجه به شرایط کلی کشور در جهت ایجاد اتحاد و همبستگی ملی و استحکام اخوت اسلامی تدوین شده بود و به صورت رسمی کتباً به مقامات عالیه و ذی‌ربط امارت اسلامی تسلیم گردید و خواهان پاسخ‌گویی رسمی و منطقی از امارت اسلامی شده بود و متعاقباً جناب رئیس و هر یکی از اعضای ارشد شورایی علمایی شیعه افغانستان در سخنرانی‌ها و اظهار نظرهای خویش خواهان پاسخگویی به مطالبات برحق جامعه شیعه شدند که مع‌الاسف تا هنوز که هنوز است به این مطالبات هیچ‌گونه پاسخی داده نشده است.

استقامت:  با وجود نتایج مثبت پاسخ‌دهی به مطالبات شیعیان افغانستان، اما حکومت طالبان در این مورد تعلل می‌کند؟ تحلیل شما چیست؟

مهدوی: مطالبات جامعه شیعه تماماً در جهت تحکیم وحدت ملی مبتنی بر مصالح عالیه مملکت تدوین شده است، در واقع محتوای این مطالبات بر ایجاد فضای گفت‌وگو و روی آوردن به سمت حاکمیت منطق و خرد و علم و مباحثات علمی و ریشه‌کنی جهل و تعصب و تحجر در جامعه بوده است که متاسفانه به نظر می‌رسد هنوز امارت اسلامی عموماً و طیف‌های ویژه‌ای از ایشان خصوصاً، چنین ظرفیتی را پیدا نکرده است و از وضعیت تاریک و جهل زده قبلی جامعه متاثر بوده است.

استقامت: در حال حاضر افغانستان در سطح جهانی منزوی است، برای عبور از این انزوا، پیشنهاد شما به عنوان عالم مطرح شیعه کابل چیست؟

مهدوی: پیشنهاد می‌گردد که امارت اسلامی اولاً با ملت افغانستان مانوس گردد، واقعیت‌های ملی و اعتقادی مردم را درک کند از موارد تهمت طبق جمله معروف، اتقوا مواضع التُهم، بر حذر باشد با شیعیان افغانستان و نهاد های اصیل آن نزدیک شود و به مشورت آنان گوش دهد، از ایجاد نهادهای موازی با نهادهای اصیل شیعه برحذر باشند، به امورات فرهنگی و اعتقادی و مراسمات مذهبی شیعه مانند محرم و عاشورا و غیره خود را درآویز نکنند، شیوه پشتون‌سالاری را از خود دور کنند، اکثریت جامعه افغانستان دری زبان هستند، در مکاتبات رسمی غالباً و یا همه به پشتو صورت می‌گیرد، در محافل با حضور مخاطبان دری زبان، پشتو صحبت می‌گردد، کارمندان غیر پشتون به نحوی برکنار و پشتون جایگزین آن می‌شود، کوچی‌ها با احساس قدرت که در خود می‌بینند عرصه زندگی را بر دِه‌نشین مناطق مرکزی تلخ کرده است.

ثانیاً با جامعه بین‌المللی و قوانین پذیرفته شده جهانی نزدیک گردد، خوشبختانه این قوانین به نظرم تا حدود ۸۰٪ با موازین شرعی قابل تطبیق است، این وضعیت را می‌توان وجه تعامل تلقی کرد و خلاصه یک نظام اسلامی در شرایط امروزی می‌تواند با درایت و مدیریت صحیح، هم ملاحظات اعتقادی و شرعی جامعه خود را داشته باشد و هم به نحوی در موارد اصطکاک قوانین، پاسخگوی منطقی جامعه جهانی باشد.

استقامت: به عنوان آخرین پرسش، چیزی که می‌توان اشاره کرد که اقدامات حکومت طالبان مبنی بر منع آموزش دختران، قانون امر به معروف، عدم تشکیل دولت فراگیر و سایر موارد دیگر باعث انزوای افغانستان شده است، شما در مورد تطبیق شریعت از سوی طالبان چه نظری دارید؟

مهدوی: آموزش زنان یک امر مسلم دینی و شرعی است، منع آن هیچ توجیه دینی و منطقی ندارد، اداره امر به معروف و نهی از منکر از شرایط لازم برخوردار نیست در این موارد باید تجدید نظر جدی صورت گیرد. امنیت، اقتصاد، آموزش و صحت از اموری است که جداً دولت در صدد تامین آن باشد واین ارکان اربعه توام با عدالت اجتماعی به دست خواهد آمد.

اختصاصی| «کارآفرینی مهم است، نه کارمندی»؛ گفت‌وگو با یک پژوهشگر و فعال اقتصادی