بحران امنیتی پاکستان؛ آیا اسلامآباد در دام سیاستهای خودساخته گرفتار شده است؟
مختار زمانی
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در واکنشی آشنا به موج تازهای از حملات تروریستی در کشورش، دست افغانستان و هند را در پشت این حوادث خونین دخیل دانست.
این اتهامزنی که در پی انفجار انتحاری در اسلامآباد و «وانا» وزیرستان و تلاش برای حمله به یک مدرسه نظامی مطرح شد، الگویی آشناست که اسلامآباد دهههاست از آن برای فرار از مسئولیتهای تاریخی خود بهره میبرد.
شریف اذعان کرد که طی دو سال گذشته با طالبان مذاکره کردهاند تا فعالیت گروههای تروریستی متوقف شود، اما وعدههای آنان «دروغین» بوده است. این اعتراف نشان میدهد که پاکستان چگونه از طالبان بهعنوان حکومتی قابل اتکا یاد میکند، اما واقعیت، عجز این گروه در مدیریت امنیت است.
شریف با اشاره به حضور احتمالی گروههای تحریک طالبان پاکستان و ارتش آزادیبخش بلوچستان در خاک افغانستان، ادعا کرد که این گروهها با حمایت هند علیه پاکستان فعالیت میکنند.
اما واقعیت تلختر از آن است که با اتهامزنی پوشانده شود. پاکستان همان کشوری است که طی چهار دهه گذشته، افراطگرایی را در منطقه تغذیه کرده و از گروههای تروریستی بهعنوان ابزار سیاست خارجی خود استفاده کرده است.
همین سیاستهای کوتهبینانه بود که طالبان را در دهه نود میلادی پرورش داد و افغانستان را به کانون بیثباتی تبدیل کرد. امروز که بازتاب این سیاستها به خاک پاکستان بازگشته، اسلامآباد در جستجوی متهم خارجی است تا مسئولیت بحرانآفرینیهای خود را نادیده بگیرد.
ادعای دخالت افغانستان در حالی مطرح میشود که طالبان حاکم بر کابل، محصول مستقیم سیاستهای امنیتی پاکستان هستند. این گروه که سالها از حمایت استخبارات و نهادهای امنیتی پاکستان برخوردار بود، اکنون توانایی کنترل کامل گروههای افراطی در خاک خود را ندارد.
اتهام زنی به هند نیز بخشی از روایت تثبیتشده پاکستان برای توجیه شکستهای امنیتی داخلی است. در حالی که تنشهای تاریخی میان دو کشور انکارناپذیر است، اما مسائل امنیتی پاکستان ریشه در سیاستهای استراتژیک خود این کشور دارد. حمایت از گروههای شبهنظامی، استفاده از تروریزم بهعنوان ابزار فشار، و ایجاد «عمق استراتژیک» در افغانستان، همه از سیاستهایی بودند که امروز به بحران امنیتی درونی پاکستان تبدیل شدهاند.
با این همه، راه حل بحران امنیتی پاکستان نه در اتهامزنی به همسایگان، بلکه در بازنگری بنیادین سیاستهای امنیتی این کشور نهفته است. تا زمانی که اسلامآباد از حمایت ضمنی یا آشکار از گروههای تندرو دست برندارد و مسئولیت تاریخی خود را در بیثباتی منطقه نپذیرد، چرخه خشونت همچنان ادامه خواهد یافت. انکار واقعیتها و فرار از مسئولیت، تنها دامنه بحران را گستردهتر خواهد کرد و امنیت پایدار را از پاکستان و منطقه دورتر خواهد ساخت.
