روز جهانی علم و بحران آموزش در افغانستان
امروز در دهم نوامبر/۱۹ عقرب، جهان روز «علم در خدمت صلح و توسعه» را گرامی میدارد؛ روزی که یونسکو آن را به یادآوری نقش محوری دانش در پیشبرد تمدن بشری برپا داشته است. اما در همین روز، میلیونها انسان در اطراف و اکناف جهان از بنیادیترین حق خود، یعنی دسترسی به دانش و آموزش، محروماند.
علم و دانش، ستون فقرات هر تمدن پیشرفتهاند و بدون آنها، جوامع در برابر چالشهای پیچیده معاصر فلج میمانند. دانش تنها ابزار کشف ناشناختهها نیست، بلکه بستری برای پرورش تفکر انتقادی، نوآوری و حل مسائل جهانی است که به توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی میانجامد. در عصر حاضر، سرمایهگذاری در دانش دیگر انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای رقابت جهانی و ساختن آیندهای عادلانه است.
اما افغانستان امروز تصویری متضاد از این آرمان جهانی ارائه میدهد. پس از بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، نظام آموزشی کشور دچار فروپاشی سیستماتیک شده است.
در این مدت، بیش از ۲.۲ میلیون دختر از تحصیل محروم ماندهاند و زنان از دانشگاهها رانده شدهاند؛ وضعیتی که افغانستان را به تنها کشور جهان با ممنوعیت سیستماتیک آموزش زنان تبدیل کرده است. این محرومیت تنها یک بحران آموزشی نیست، بلکه فاجعهای انسانی است که آینده نیمی از جمعیت را به گروگان گرفته است.
دانشگاههای افغانستان نیز از محتوای علمی تهی شدهاند. حذف ۱۸ رشته کلیدی همچون حقوق و علوم اجتماعی، اصلاح ۶۶ درس دیگر بر اساس ایدئولوژی خاص، و سانسور گسترده کتابها، آموزش عالی را به صورتهای بیمحتوا تبدیل کرده است.
افزون بر این، تحقیقات علمی متوقف شده، اساتید و دانشجویان به ترک وطن روی آوردهاند و علوم مدرن حاشیهنشین شدهاند.
این وضعیت نه تنها دو دهه پیشرفت نسبی در عرصه علم و دانش را نابود کرده، بلکه آینده افغانستان را در تاریکی فرو برده است. درهمین حال است که با وجود حمایت ۹۲ درصدی مردم افغانستان از آموزش دختران، سیاستهای کنونی سلامت روان میلیونها زن و توسعه پایدار کشور را تهدید میکند.
در روزی که جهان روز علم را به عنوان پلی به سوی آیندهای عادلانه جشن میگیرد، افغانستان در محاصره محرومیت، فرصتهای خود را از دست میدهد. این بحران یادآور آن است که علم و دانش نه امتیاز، بلکه حق مسلم هر انسانی است و بدون آن، هیچ جامعهای نمیتواند به آرزوی صلح و توسعه دست یابد.
